Ermitaj Müzesi: St. Petersburg’da Bir Gün

Neva Kıyısında Başlayan Sessizlik

St. Petersburg’a ilk kez vardığımda şehrin bana hızlı davranmadığını fark etmiştim. Bazı şehirler insanı hemen içine çeker, bazılarıysa önce uzaktan bakar; St.Petersburg bende ikincisi oldu. Neva’nın kıyısında yürürken rüzgar yüzüme küçük küçük vuruyor, binaların pastel renkleri gökyüzünün solgunluğuna karışıyordu.

Ermitaj’a doğru yürürken elimde harita vardı ama asıl yönümü şehir veriyordu. Geniş caddeler, ağır kapılar, köprülerin soğuk demiri ve insanların sakin adımları bir araya gelince Rusya gezi fikri bende turistik bir programdan çok, uzun bir iç konuşmaya dönüştü. Ermitaj Müzesi de bu konuşmanın en yoğun cümlesi gibiydi.

Müzenin dışına geldiğimde ilk hissettiğim şey büyüklük olmadı; daha çok mesafe duygusuydu. Kışlık Saray’ın cephesi, insanı kendine çağırırken aynı anda biraz geri durmasını istiyor. O an, içeri girmeden önce birkaç dakika sadece meydana bakıp beklemiştim.

Ermitaj’a Girince Zaman Yavaşlıyor

Ermitaj’ın kapısından içeri girince dışarıdaki şehir sesi bir anda inceliyor. Kalabalık var, ayak sesleri var, rehberlerin cümleleri havada dolaşıyor; ama yine de içeride tuhaf bir yavaşlık hissediliyor. Sanki bina, herkese kendi temposunu bırakmasını söylüyor.

Ben müzelerde her şeyi görme telaşına kapılınca yorulanlardanım. Ermitaj gibi devasa bir yerde bu telaşın insana pek iyi gelmediğini daha ilk saat anladım. Bir salonu bitirip öbürüne yetişmeye çalışmak yerine, bazı kapı eşiklerinde durup sadece ışığın zemine nasıl düştüğüne baktım.

Ermitaj denince akla elbette büyük koleksiyonlar, resimler, heykeller ve saray odaları geliyor. Ama benim aklımda en çok yürürken duyduğum hafif yankı kaldı. Bir de pencerelerden görünen gri-mavi St. Petersburg ışığı; sanat eserlerinin yanında durup kendi başına da izlenmeyi hak eden bir ışık.

Salonlar, Merdivenler ve Kişisel Bir Dağınıklık

Ermitaj Müzesi’nde gezerken insan ister istemez kendi küçük hayatını da yanında taşıyor. Bir tabloda yüz ifadesine takılıyorsun, sonra başka bir odada altın varaklı bir tavanın altında kendi günlük kaygılarını düşünürken buluyorsun kendini. Bence müzelerin güzel tarafı biraz da bu: Sana sadece geçmişi göstermez, içinde taşıdığın bugünü de görünür kılar.

Ben en çok merdivenlerde durmayı sevdim. Salonlar kadar geçişler de etkileyiciydi; bir yerden başka bir yere yürürken sarayın içindeki ritmi hissediyorsun. Her kapı başka bir renk, başka bir dönem, başka bir dikkat biçimi açıyor.

Yanımda küçük bir not defteri vardı. Çok şey yazmadım, daha çok kısa kırıntılar bıraktım:

• Pencerelerde soğuk ışık
• Ahşap zeminde yumuşak adımlar
• Altın yaldızın altında sessiz yorgunluk
• Dışarı çıkınca içilecek sıcak bir kahve düşüncesi

Bu küçük notlar, günün sonunda gördüğüm eserlerin listesinden daha canlı kaldı bende. Çünkü Ermitaj, sadece bakılan bir müze değil; biraz da insanın kendi dikkatini ölçtüğü bir yer.

Hangi Mevsimde Gitmeli?

St. Petersburg’u mevsimlerden bağımsız düşünmek zor. Şehrin havası, müzenin hissini doğrudan değiştiriyor. Ben serin ve kapalı bir zamanda oradaydım; bu yüzden Ermitaj’ın içindeki loşluk, dışarıdaki gri gökyüzüyle çok iyi anlaşmıştı.

Kış aylarında gitmeyi hayal edince aklıma daha ağır, daha içe dönük bir Ermitaj geliyor. Dışarıda kar ya da buz varken, sarayın sıcak renkli salonlarına sığınmak muhtemelen müzeyi daha dramatik hissettirir. Böyle zamanlarda St.Petersburg, insana biraz melankoli verir ama bu melankoli rahatsız edici değil; kasvetin içinde güvende hissetmek gibi garip bir tarafı vardır.

İlkbahar ve yaz ise daha başka olur diye düşünüyorum. Günlerin uzadığı, ışığın geç çekildiği dönemlerde müze çıkışında Neva kıyısında yürümek daha hafif bir duygu bırakabilir. Ama yaz kalabalığını da hesaba katmak gerekir; Ermitaj’ın asıl tadı, bence arada durup nefes alabilecek kadar boşluk bulunca çıkıyor.

Sonbahar ise bu şehir için çok yakışan bir ara ton gibi geliyor bana. Ne tamamen karanlık, ne fazla parlak. Sarayın renkleriyle dökülen yaprakların tonu zihnimde birbirine yakın duruyor.

Müze Yorgunluğunu Kabul Etmek

Ermitaj’ta bir noktadan sonra yorulmak kaçınılmaz. Bunu başarısızlık gibi görmemek gerekiyor. İnsan her eseri aynı dikkatle göremez; bazen bir odadan geçer, bazen bir resmin karşısında beklenmedik kadar uzun kalır.

Benim için iyi bir Ermitaj gezisinin sırrı, müzeyi fethedilecek bir yer gibi görmemekti. Bilet alıp içeri girince insan ister istemez program yapıyor, ama içeride o programın gevşemesine izin vermek daha iyi. Çünkü Ermitaj, kontrol edilecek bir rota değil, içinde kaybolunca anlam kazanan bir yapı.

Kısa molalar burada çok işe yarıyor. Bir bank bulup oturmak, pencereden dışarı bakmak, su içmek, sonra yeniden yola devam etmek geziyi daha insani yapıyor. Özellikle ilk kez giden biri için bütün koleksiyonu bitirme fikri gereksiz bir baskı yaratabilir.

Ben çıkışa yaklaştığımda hem doymuş hem eksik kalmış gibiydim. Sanırım büyük müzelerin en dürüst hissi bu: Gördüklerin yetmez, ama zaten yetmemesi gerekir.

Ermitaj’dan Sonra Şehir Başka Görünüyor

Müzeden çıktığımda St. Petersburg bana sabahkinden daha farklı görünmüştü. Aynı meydan, aynı cephe, aynı rüzgar vardı ama gözüm biraz değişmişti. Ermitaj’ın içindeki tarih ve ihtişam, dışarıdaki gündelik hayatı daha kırılgan gösteriyordu.

Bir kafeye oturup sıcak bir şey içtiğimi hatırlıyorum. Camın ardından geçen insanlara bakarken müzenin salonları hâlâ zihnimde dolaşıyordu. Seyahatlerin en sevdiğim yanı da bu: Bir yerden çıkarsın ama orası senden hemen çıkmaz.

Rusya gezi planı yapan biri için Ermitaj elbette görülmesi gereken yerlerden biri. Ama ben onu sadece gezilecek listeye yazılmış büyük bir müze gibi düşünmemeyi öneririm. Oraya biraz yavaşlık, biraz merak, biraz da kendi iç sesini dinleme isteğiyle gitmek daha iyi.

St.Petersburg’un ambiyansı Ermitaj’ı taşıyor, Ermitaj da şehrin ruhunu daha anlaşılır kılıyor. İkisi birlikte, insana gösterişli ama sessiz bir hatıra bırakıyor. Benim için bu hatıra, büyük salonlardan çok, soğuk ışığın altında yürürken hissettiğim sakin şaşkınlıkta kaldı.